Op 10 juli 1999, in zijn 66ste levensjaar, overleed dr. István Túri, de bekendste meester en docent van de glastuinbouw met groenten.
Hij werd op 7 december 1933 in Cegléd geboren. Basis- en middelbare school volgde hij eveneens in Cegléd, in 1952 deed hij eindexamen aan het Kossuth Lajos Gimnázium. In 1957 behaalde hij zijn diploma aan de Hogeschool voor Tuinbouw en Wijnbouw, vanaf 1958 doorliep hij aan dezelfde Hogeschool, later Universiteit voor Tuinbouw, de verplichte rangen van wetenschappelijk assistent tot universitair hoofddocent. Op eigen verzoek ging hij in 1993, op 60‑jarige leeftijd, met pensioen.
Sinds de oprichting in 1990 was hij onderzoeksdirecteur van PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft., en tot aan zijn dood de inhoudelijke leider van de veredeling van paprikarassen en de zaadproductie van de veredelde hybriden.
Zijn wetenschappelijke loopbaan begon onder leiding van professor András Somos. Op basis van zijn in 1962 geschreven dissertatie over de inventarisatie en analyse van het groenteteeltgebied van Nagykőrös verwierf hij de titel van doctor aan de universiteit.
Als eerste onderzoeksopdracht bestudeerde hij de mogelijkheden van groenteteelt op arme zandgronden zonder organische mest. Van de technische vraagstukken zijn onder meer de toepassing van kunststoffen in de tuinbouw, de ontwikkeling van kasconstructies, de uitwerking van verwarmingssystemen, de ontwikkeling van verschillende types ventilatie- en irrigatiemethoden, de uitwerking van meerdere varianten van dubbelschermsystemen, het ontwerpen van verwarmde en onverwarmde bedrijfstypen en niet in de laatste plaats de methode met watergordijnen aan zijn naam verbonden.
Samen met zijn medewerkers ontwierp hij gebruiksvormen van onverwarmde kassen met en zonder verplaatsing, en een- en tweefasige benutting van verwarmde faciliteiten; zij onderzochten de mogelijkheden van herfst- en winterteelt. Door het introduceren van nieuwe rassen en rassentypen in de teelt en het invoeren van nieuwe teelttechnieken leverde hij eveneens een blijvende bijdrage.
Rekening houdend met de beschikbare financiële middelen was hij tot op heden ongetwijfeld de succesvolste Hongaarse paprikaveredelaar. Niet alleen het aantal (21) erkende en aangemelde rassen en hybriden bewijst dit, maar vooral hun gebruikswaarde. De in Hongarije nog altijd populairste witte kaspaprika (HRF F1) onderstreept eveneens zijn uitzonderlijke gevoel bij het ontwerpen van kruisingsschema’s en de keuze van ouderlijnen. Daarnaast werden onder zijn leiding onder meer de rassen Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1 en de raskandidaten Bajnok F1 en Kápia F1 veredeld. Ook het door hem en zijn medewerkers verzamelde veredelingsmateriaal is van grote betekenis en kan de voortzetting van zijn levenswerk waarborgen. Onder zijn leiding werd een specifieke methode voor de productie van hybride zaden uitgewerkt, die ook octrooibescherming kreeg en de basis vormde voor de werking van de hybridezaadsector.
De veelzijdigheid van dr. István Túri kwam vooral tot uiting in zijn onderzoek op het gebied van de constitutiebiologie. Hij introduceerde de begrippen trage, middelmatige en snelle groeitypes, bepaalde de voorwaarden voor hun ontstaan en de mogelijkheden tot verandering ervan. In een zeer vroeg stadium herkende hij veranderingen in de ontwikkeling van planten. De door hem dan voorgestelde technologische aanpassingen bleken in de overgrote meerderheid van de gevallen juist te zijn. Túri, de docent, gaf les aan universitaire studenten en praktiserende tuinders; zijn lezingen waren meestal zeer aanschouwelijk, doorspekt met humor en bijzonder boeiend.
Ook de organisatie van de gelijktijdige vakvoorlichting is aan zijn naam verbonden; al eind jaren zestig, begin jaren zeventig gaf hij cursussen in Soroksár. Hij organiseerde meerdere tentoonstellingen aan de Universiteit voor Tuinbouw. De bekendste waren die welke hij koppelde aan adviesdagen over paprika-, meloen- en komkommerteelt. De door hem bedachte zadenbeurs wordt sinds 1981 ieder jaar, tot volle tevredenheid van de groentetelers en zaadhandelaren, georganiseerd.
Zijn vakpublicaties werden gekenmerkt door de drang naar begrijpelijkheid en het beschrijven en aanleren van praktische werkwijzen. Meer dan honderd populair-wetenschappelijke artikelen van zijn hand verschenen, voornamelijk in het tijdschrift Kertészet és Szőlészet. Ook zijn boeken over teelt onder folie waren geliefd. Het boek Kertészet fólia alatt (mede‑auteur: Béla Fodor) was het eerste landbouwkundige vakboek waarvan meer dan honderdduizend exemplaren werden verkocht. Hij ontving er een kwaliteitsprijs voor. Hierop en op de voor zijn werk toegekende Orde van de Arbeid was hij altijd trots.
In de afgelopen tien à vijftien jaar kenmerkte een meer filosofische toon zijn geschriften. Dat blijkt onder meer uit zijn boeken Növényalkat (mogelijkheid en grens bij het verhogen van de opbrengst) en Az élet korlátai (waarin hij de menselijke aspecten van de constitutiebiologie samenvat). Hij was ook begonnen aan een boek dat de geestelijke wereld, de wereld van de goden verkent. Hij sprak er vaak over, hij had het heel graag willen afmaken, maar dat is hem niet meer gelukt. Wanneer men vroeg naar zijn wetenschappelijke werk en publicaties, antwoordde hij meestal: „Het aantal boeken, nieuwe rassen, patenten, onderscheidingen en wetenschappelijke titels onderschat ik niet, maar ik vind dit niet het belangrijkste, daarom houd ik mij niet bezig met cijfers. In het vak acht ik alleen die activiteiten van belang – uit dit rijtje en daarbuiten – die de zaak van de tuinbouw vooruit helpen.”
Voor zijn organisatorische werk had hij volharding, soms koppige vasthoudendheid nodig; anders had hij het proefveld van de Afdeling Groenteteelt niet van de grond kunnen krijgen. Op het Proefbedrijf in Soroksár getuigen vandaag de dag nog vele gebouwen, bouwwerken en foliefaciliteiten van zijn onvermoeibare organisatiekracht, zijn zoektocht naar vernieuwing en zijn ideeënrijkdom.
Hij bekommerde zich ook veel om zijn ooit talrijke medewerkers. Voor kwaliteitswerk vond hij meerdere eisen belangrijk: uitleggen, laten opschrijven, terugvragen, uitvoeren, controleren. Slordigheid, onverschilligheid en luiheid kon hij niet uitstaan; strijdlust en doelgerichte, waarde scheppende arbeid waardeerde hij. Hij had ook groot respect voor collega’s en medewerkers die vernieuwingen herkennen en ondersteunen, ook als zij daar niet als eersten op gewezen hadden.
Meermaals zei hij dat hij, als hij over een almachtige toverstaf zou beschikken, minstens drie dingen zou doen: de met kunststof bedekte teeltfaciliteiten een week lang stilleggen, om zo hun belangrijke rol in de dagelijkse groente‑ en fruitsalade en in het gebruik van sierplanten te laten zien; de mogelijkheden tonen die we in verband met gesloten teeltsystemen nog niet hebben benut; „en ik zou niet voor een week, maar voor altijd de ziekte van het meesterlijk geformuleerde niets‑zeggen met behulp van verstandige woorden en zinnen uitbannen”, aldus zijn woorden.
Net als iedereen had ook hij zijn fouten en vergissingen. Dan zei hij vaak: „Geen van ons is een engel.” Deze kleinere en grotere misstappen en vergissingen vergaf hij ook zijn medewerkers, zolang hij daar geen kwade wil of opzet achter vermoedde.
Bij zijn pensionering werden geen banketten of feesten gehouden; hij nam met een paar woorden afscheid, en zijn laatste zin was wellicht: „Ik zou de zaak van de tuinbouw nog graag lange tijd willen dienen!”
Helaas kon deze wens niet volledig in vervulling gaan. Alleen in zijn rassen, zijn geschriften en zijn geest leeft hij in ons voort.
János Gyúrós